Marta Legierska z nagrodą Ministra Kultury

Marta Legierska uhonorowana Nagrodą Specjalną Ministra Kultury. Jej koronki można oglądać w Karczmie Świstak

Są tradycje, które trwają dzięki ludziom. Dzięki ich talentowi, cierpliwości i codziennej pracy. Marta Legierska, nestorka i mistrzyni koronki koniakowskiej, od dzieciństwa tworzy dzieła, w których spotykają się rodzinne dziedzictwo, wyobraźnia i niezwykły kunszt.

Jej wieloletnia twórczość została uhonorowana Nagrodą Specjalną Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego za zasługi dla kultury ludowej. Z inicjatywą przyznania wyróżnienia wystąpił Regionalny Ośrodek Kultury w Bielsku-Białej. Wniosek przygotowała Aneta Legierska-Bujok we współpracy z Ewą Macoszek-Dragon i Barbarą Juroszek.

Podczas gali „Zasłużeni Razem 2026” nie zabrakło wzruszeń i zasłużonych braw dla artystki, która od dziesięcioleci pielęgnuje jedno z najcenniejszych dziedzictw Trójwsi.

Nauka przy mamie i pierwsze „kwiotki”
Pani Marta, znana także jako Marta z Kadłubów, nauczyła się heklować od swojej mamy, Jadwigi Legierskiej. Miała dziesięć lat, gdy zaczęła poznawać podstawowe techniki: warkoczki, słupki, pompki i bańki. Później przyszła kolej na własne motywy i kompozycje.

Mama uczyła ją cierpliwości i dokładności. Źle wykonany element trzeba było spruć i zrobić od nowa. Zanim powstały większe koronki, należało opanować pojedyncze „kwiotki” i nauczyć się tworzyć wzory, które razem układają się w harmonijną całość. Jadwiga Legierska była dla córki nie tylko nauczycielką, lecz także ważnym autorytetem artystycznym. Sama otrzymała Nagrodę im. Oskara Kolberga w 1983 roku.

Gdy Marta miała dwadzieścia lat, dołączyła do Cepelii. Wykonywała między innymi kołnierzyki, bieżniki, rękawiczki i bluzki, a także koronki z nowymi wzorami opartymi na tradycyjnym zdobnictwie. Praca wymagała wielu godzin skupienia. Latem, gdy dzień wypełniały obowiązki w polu, koronczarki nieraz heklowały nocami. Od 1984 roku Pani Marta jest członkinią Stowarzyszenia Twórców Ludowych. Swoje prace i sposób ich wykonywania prezentowała między innymi podczas Tygodnia Kultury Beskidzkiej.

Rozpoznawalny styl i precyzja każdego oczka
Koronki Marty Legierskiej wyróżniają się bogactwem motywów i niezwykłą kompozycją. W obrębie jednej serwety każdy „kwiotek” może być inny. Artystka pieczołowicie tworzy i przechowuje drobne motywy, a następnie układa je w większe, niepowtarzalne całości.

W jej pracach powracają wzory poznane od mamy, ale ważne miejsce mają również własne pomysły. Jednym z charakterystycznych elementów są tak zwane „wrómbki z okienkami”. Przy szydełkowaniu kluczowe jest precyzyjne liczenie: wystarczy zgubić lub dodać jedno oczko, by zaburzyć cały wzór. To rzemiosło, w którym piękno wynika z połączenia wyobraźni z ogromną dokładnością.

Koronka koniakowska na ekranie
Historia rodziny Legierskich splata się również z historią polskiego kina. Koronki autorstwa Jadwigi Legierskiej, mamy Marty, wykorzystano w filmie Jerzego Antczaka „Noce i dnie”. Z kolei koronki koniakowskie pojawiły się w „Potopie” i „Janosiku”. W „Potopie” zdobiły kostiumy między innymi Kmicica, granego przez Daniela Olbrychskiego, oraz króla Karola Gustawa X.

To ważny filmowy ślad pracy koronczarek z Koniakowa. W przypadku „Nocy i dni” źródła wskazują konkretnie na dzieła Jadwigi Legierskiej. Jej córka Marta kontynuuje rodzinną tradycję, rozwija własny styl i przekazuje wiedzę o koronczarstwie kolejnym pokoleniom.

Nagrody za twórczość i wierność tradycji
W 2016 roku Marta Legierska otrzymała Nagrodę Rady Gminy Istebna w dziedzinie upowszechniania kultury. Rok później została laureatką Nagrody im. Oskara Kolberga za wybitne osiągnięcia w dziedzinie twórczości ludowej. Wniosek o to wyróżnienie przygotował Gminny Ośrodek Kultury w Istebnej.

Jej praca jest częścią tradycji, która wykracza poza historię jednej rodziny. W 2017 roku tradycja wytwarzania koronki koniakowskiej została wpisana na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. To żywe rzemiosło, przekazywane z pokolenia na pokolenie i wciąż rozwijane przez twórczynie z Koniakowa.

„Koronkowy kalendarz” z dwunastu motywów
W 2024 roku Marta Legierska stworzyła dwanaście autorskich motywów koronki nawiązujących do kolejnych miesięcy i pór roku. Zostały połączone w monumentalną serwetę, a towarzyszył im kalendarz ze zdjęciami wzorów. W projekcie artystka połączyła tradycyjne motywy z własną wizją, pokazując, że koronka może opowiadać o naturze, upływie czasu i zmieniających się porach roku. Więcej informacji znajdziecie tutaj

Prace Marty Legierskiej można oglądać bezpłatnie w Karczmie Świstak
Marta Legierska jest ciocią naszej Jadzi, właścicielki Karczmy Świstak. Z rodzinnej dumy i szacunku dla twórczości Pani Marty w Karczmie powstało miejsce, w którym można spotkać się z jej pracami.

Prace Marty Legierskiej można oglądać w Karczmie Świstak przez cały czas i całkowicie nieodpłatnie.

Zapraszamy, by zobaczyć je z bliska. Każdy misterny wzór, każdy „kwiotek” i każde połączenie motywów kryją godziny pracy, skupienia oraz wieloletnie doświadczenie. Koronki są częścią wnętrza Karczmy, a ich oglądanie pozwala lepiej poznać tradycję, która ma swoje korzenie właśnie tutaj, w Koniakowie.

Pani Marto, serdecznie gratulujemy Nagrody Specjalnej Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dziękujemy za Pani talent, pracę i piękno, którym dzieli się Pani z kolejnymi pokoleniami. Koronką opowiada Pani historię Koniakowa. Cieszymy się, że tę opowieść można oglądać także u nas.

Marta Legierska (foto: Muzeum im. Oskara Kolberga w Przysusze Oddział Muzeum Wsi Radomskiej w Radomiu)

Marta Legierska z nagrodą Ministra Kultury

Kontakt

Godziny otwarcia